Een verteller is altijd onderweg

‘Het is een manier van leven. Het reizen, het onderweg zijn, het alleen zijn en het ontmoeten van mensen, dat is voor mij de essentie van het vak.’ Aldus Raymond den Boestert, verhalenverteller. ‘Vroeger gingen de verhalenvertellers ook wel aan boord van de schepen die terugkwamen uit de Nieuwe Wereld. En de zeelui hoorden van hen weer wat er in hun afwezigheid was gebeurd. Je ontmoet elkaar en daarna gaat ieder weer zijns weegs.’

‘Als kind kon ik heel gedetailleerd tekenen. Dat heeft overeenkomsten met vertellen: vertellen werkt ook vanuit beelden, niet vanuit taal. Ik leer m’n cursisten ook altijd dat ze een verhaal niet hoeven op te schrijven om het te onthouden. Wat je kan doen is vijf tekeningen maken: van het begin, het motorisch moment (dus als de zaak aan het rollen gaat), de climax, de afloop en het eindbeeld. Dat wist Aristoteles al en het werkt nog steeds.’

Het heeft iets nostalgisch: ouderwetse gezelligheid rond de kachel en de open haard.

Nee, die jaren vijftig sfeer, daar heeft het niks mee te maken, daar wil ik niet mee geassocieerd worden. Verhalen vertellen is gewoon een hele directe manier van communiceren, heel basaal, daarom hoort het gewoon bij het leven.’

Maar hoe wordt iemand verhalenverteller?

‘Mijn weg liep via het theater. Ik heb een tijdje dramatherapie gestudeerd en toen heb ik me op een gegeven moment aangemeld voor een Masterclass van Keith Johnstone. Dat is een Canadese professor en onder andere de bedenker van Theatersport. Van hem heb ik in die week heel veel geleerd. Bijvoorbeeld: probeer niet om origineel te zijn en denk niet na. Je moet er gewoon zijn, en vooral ook geopend zijn voor wat er op je af komt. Met publiek erbij ben ik soms ook meer geopend dan in het dagelijks leven.’

Wat doet een verhalenverteller op een doorsnee werkdag?

‘Dat verschilt per opdracht. Als ik een vraag krijg van de Dierentuin om op Dierendag iets over beren te doen, dat is niet zo ingewikkeld. Maar ik wordt ook wel ingehuurd door het bedrijfsleven, dan heeft men bijvoorbeeld een trainingsdag met werknemers van twee clubs die net gefuseerd zijn en is de vraag of ik zo’n dag kan afsluiten. Daar moet ik dan wel iets van af weten. Sowieso moet een verhalenverteller om zich heen kijken, weten wat er in de wereld gebeurt, anders kun je niet inspelen op wat het publiek bezighoudt. Juist die interactie is belangrijk, dat onderscheidt het vertellen van de meeste vormen van theater. En daarnaast ben ik ook gewoon ondernemer, dus ik zit heel wat uurtjes op kantoor, administratie, opdrachten binnenhalen, btw uitrekenen.’

Ga je ook de boer op om verhalen te vergaren?

‘Meestal kom ik ze wel tegen. Het is eigenlijk een combinatie van beelden verzamelen, verhalen verzamelen en mensen verzamelen. Soms duurt het ook jaren voor je iemand in een verhaal kwijt kunt.’

Heb je zelf favoriete verhalen?

‘Ik vertel graag dilemmaverhalen, die komen oorspronkelijk uit Afrika. Op het eind gaat de verhalenverteller met z’n publiek in debat, het gaat dan vaak over het handelen van mensen. Dat worden dus steeds andere verhalen. En dat is sowieso het mooie van verhalen, ze veranderen met de mensen mee. Dat maakt verhalen ook anders dan geschreven verhalen en literatuur. Als de Bijbelverhalen nooit waren opgeschreven, zouden ze waarschijnlijk inmiddels onherkenbaar veranderd zijn en ook veel meer aansluiten op de huidige belevingswereld van mensen.’

Hoe inspirerend is Lombok?

‘Lombok inspireert om te beginnen omdat mijn familie hier vandaan komt. Maar het multiculturele element is natuurlijk ook heel interessant. Dat heeft me op het spoor gebracht van Turkse en Arabische verhalen. Een volksheld als Nasreddin Hodja, de Turkse Tijl Uilenspiegel, kun je je gemakkelijk winkelend op de Kanaalstraat voorstellen. En voor mij is het leven van een Turk in Lombok interessanter dan dat van een Turk in Istanbul.’

Is een verhalenverteller het vanzelfsprekende middelpunt op verjaardagen?

‘Nee, zeker niet. Ooit hoorde ik een collega die zei dat hij verhalen was gaan vertellen omdat hij zo graag aan het woord was. Die man was dus vreselijk om naar te luisteren.’

Luister verder naar Raymond den Boestert en zijn cursisten tijdens een repetitie. Luister verder

Bureau Movement | Chris Bos | 14-3-02