Index head
index lomboxsitemapgeschiedenis van de wijkvraag en aanbodintegratie in Lombokkunst in Lombokcinebox | films supersnel internet in Lombokwelzijn in Lombokwerken in Lombokwonen in lombokcineboxsitemapgeschiedenisvraag en aanbodcultuurwelzijn in LombokondernemersKunstboXwonen in LombokSUPERSNEL INTERNET IN LOMBOK

































Contact |Archief | Links l Kunstlinks | CineboX | West | Home U bevindt zich op een archiefpagina

Bewonersparticipatie

Buurtaandeelhouderschap, Vereniging van Wijkeigenaren en wijkgebonden leefbaarheidsbudgetten zijn drie verschillende uitwerkingen van één uitgangspunt: wijkbewoners moeten zich meer met eigen wijkzaken bemoeien. 'Geef ze daarom de ruimte om ideeën te ontwikkelen.

Barbara Schilperoort en Mirjam Zoet | > Aedes 15/8/2001


''Mensen kunnen van alles zelf. Waarom zou je ze dan de verantwoordelijkheid voor hun eigen woon- en leefomgeving niet toevertrouwen?' Met deze retorische vraag typeert Niek de Lange het kader waarbinnen het SEV-experimentenprogramma Wijkbeheer en Leefbaarheid plaatsvindt. De Lange - afkomstig uit de wereld van wijkbeheer en stadsvernieuwing - is momenteel voor de SEV druk bezig met het voorbereiden van de manifestatie Kansrijk met Kanswijk, een bijeenkomst over de dagelijkse praktijk van de stedelijke vernieuwing die in september plaatsvindt. 'Immers, pas wie in staat is om in termen van kansen te denken, kan van daaruit toekomstplannen ontwikkelen. Vervolgens moeten buurtbewoners ook trots kunnen zijn op hun wijk. Dat gevoel van eigenwaarde is een belangrijke voorwaarde om een buurt verder op te stuwen in de vaart der volkeren.'

Niek de Lange noemt het Utrechtse Lombok als voorbeeld. Hij zag van dichtbij hoe de wijk wegkwijnde. Maar het tij keerde. 'Nu is het exotisme een pre. Mensen uit chique wijken elders in stad en regio komen hier boodschappen doen. Lombokkers kunnen weer trots zijn op hun wijk. En ze zijn het ook.' Dat gevoel is vertolkt op een (voor het SEV-congres) geënsceneerde foto. Op een lege muur van een hoekhuis in de buurt hangt een billboard waarop naast een levensgroot portret van Helmut Kohl de leuze prijkt: Ich bin ein Lombok-er.

Ruimte | 'Geef mensen gewoon meer ruimte, zowel binnenshuis als daaromheen, dus in de buurt', zegt De Lange. 'Maar geef ze ook de ruimte om ideeën te ontwikkelen. En een bedrag om die plannen te realiseren. Zo raken ze meer betrokken bij wat in de buurt speelt.'

Zeggenschap is de basis van waaruit drie verschillende varianten voor proefprojecten zijn ontwikkeld, te weten het buurtaandeelhouderschap, de Vereniging van Wijkeigenaren en de wijkgebonden leefbaarheidsbudgetten. Het is nog te vroeg om in september de resultaten van de experimenten te presenteren. 'De eerste evaluaties verwachten we pas aan het eind van dit jaar', weet De Lange. Het principe van de wijkgebonden leefbaarheidsbudgetten gaat het meest ver. Wijkbewoners bepalen zelf buurtactiviteiten en de prioriteiten daarbij, variërend van fysieke beheeracties tot het programma van het buurthuis. Ter financiering dient een fonds waaraan gemeentelijke diensten, woningcorporaties, politie, welzijnsinstellingen, en bij voorkeur ook ondernemers een bijdrage leveren. De geselecteerde proefprojecten (in het kader van de wijkgebonden leefbaarheidsbudgetten) zijn vijf buurten in Eindhoven, Hoogeveen, Wieringermeer en Vlaardingen. De organisatiemodellen moeten nog worden uitgewerkt.

Buurtaandeelhouders | Buurtaandeelhouders hebben zeggenschap over en geld voor wijkactiviteiten. Leefbaarheid is het centrale thema. Succesvol BAS (buurtaandeelhouderschap) betekent winst: minder vernielingen en politie-inzet, betere verhuurbaarheid, reductie van de beheerkosten, meer woonplezier. De gemeente Delft heeft pas sinds medio juli een buurt met aandeelhouders (de jongste is dertien, de oudste 98), maar in het Schiedamse Groenoord-Zuid bestaat het buurtaandeelhouderschap al enkele jaren. Na het aanvankelijk enthousiaste begin meent unitmanager Erik van Staveren van woningcorporatie Woonplus nu dat de schaal van de wijk met haar vijfhonderd woningen te groot is om het buurtaandeelhouderschap succesvol te maken. 'Het groepje actievelingen dat het meeste werk verricht, is klein.'

Leuk en gezellig | Aanvankelijk richtte BAS in De Hoven in Capelle aan den IJssel zich op de aspecten schoon, heel en veilig, maar het bleek daarmee nogal eens in het vaarwater van de huurdersvereniging te komen. Vooral door de cruciale rol van 'tante Miep' Hordijk bij het organiseren van feesten en doordat de wijkbewoners grote behoefte hadden aan 'leuke dingen', is inmiddels het accent op de gezelligheid komen te liggen. Hordijk is ook voorzitter van BAS, een taak die zij met ietwat gemengde gevoelens vervult. Ze is niet zo'n voorzitter die keurig op de tijd let en de agenda afwerkt. Marjola Oranje, medewerker sociaal beheer van Woningpartners: 'We vragen erg veel van Miep. Maar het blijkt moeilijk om bewoners te vinden die professioneel kunnen besturen en tegelijk die grote betrokkenheid van Miep hebben.' Alle partijen in de wijk moeten de vrijwilligers vanuit hun expertise steunen, is Oranjes opvatting, wil buurtaandeelhouderschap succesvol zijn. 'Inmiddels hebben we steun van het jeugd- en jongerenwerk, voor de jongeren vanaf twaalf jaar.' BAS is kwetsbaar. Het is moeilijk om voldoende vrijwilligers te werven die het 'koeliewerk' willen doen. 'Voor veel mensen is BAS gelijk aan Miep. Valt zij weg, dan worden veel dingen niet meer gedaan en zal bovendien de betrokkenheid afnemen', voorziet Oranje. Bouwhulp Groep BV bevestigt in haar evaluatie BAS in de buurt van maart dit jaar haar verhaal. Het BAS-bestuur heeft meer kader nodig. Maar dat niet alleen, het succes van de BAS-formule in Capelle is ook te danken aan, en daardoor erg afhankelijk van, de enthousiaste contactpersonen vanuit de diverse partijen. Miep Hordijk is, zoals ze zelf zegt, 'van de afdeling Leuk en Gezellig': kinderspeelmiddagen, sinterklaas, kindercarnaval, het jaarfeest, kerstbomen versieren, koffieochtenden. Ook steekt ze veel energie in het tuinenproject. Ze heeft met de kinderen de plantenbakken geverfd. Tuintjes, potten en de geverfde CAI-kastjes blijven verschoond van graffiti en vernielingen, een bewijs dat betrokkenheid wérkt. BAS houdt domicilie in een flat in het roerigste deel van De Hoven. Oranje: 'Dat is een bewuste keus, net zoals we besloten hebben híer de huismeester te stationeren. Als ze er een zooitje van maken op straat, gaan we even demonstratief over het balkon hangen.'

Saamhorigheid | BAS is een vereniging, inclusief bestuur en vereiste accountantsverklaring. Gespaard wordt er niet; al het geld moet in één jaar besteed worden. Het eerste jaar, toen ook als gevolg van de gulle gemeentelijke bijdrage 90.000 gulden te besteden was, is een basket- en voetbalveld gerealiseerd. De herstructureringsplannen in combinatie met BAS hebben de saamhorigheid gebracht die nodig was om de wijk tot en met het slopen leefbaar te houden. Die leefbaarheid is op verschillende manieren gemeten. In het begin (1998) zijn er kwaliteitspanels opgericht, vergezeld van interviews met sleutelfiguren en van enquêtes. Er zijn cijfers over klachten verzameld. Er is een leefbaarheidsthermometer ontwikkeld, waarbij onder andere een gekwalificeerde jury een beoordeling gaf en tien maanden lang steeds dezelfde plekken in de buurt zijn gefotografeerd, om zo de verbeteringen visueel te maken. De evaluatie levert op dat BAS erin is geslaagd de bewoners bij diverse activiteiten te betrekken en De Hoven een positiever imago te geven. Ook is het bestuur inmiddels gemengd samengesteld, waardoor ook de allochtonen aanspreekbaar zijn en meebeslissen.

Wijkeigenaren | Het concept van de Vereniging van Wijkeigenaren ligt tussen het idee van de buurtaandeelhouders en de wijkgebonden leefbaarheidsbudgetten in. Het doel is hetzelfde, namelijk het vergroten van de betrokkenheid van bewoners bij de dagelijkse leefomgeving, maar de juridische constructie (de verenigingsvorm) is anders. Verenigingen van Wijkeigenaren zijn inmiddels over heel Nederland verspreid te vinden; ze zijn in vier buurten ook werkelijk opgericht, in drie buurten in oprichting en in minstens twee buurten als idee gelanceerd. Eén van de buurten waar het merendeel van de bewoners sinds deze zomer een Vereniging van Wijkeigenaren vormt, is de wijk Karperveen Rood in Spijkenisse. Het is technisch weer, dus is een wandeling door de wijk op een zonnige ochtend in juli alleen al om die reden een plezier. De toevoeging 'Rood' heeft overigens te maken met de kleur van de baksteen waarin de van oorsprong sociale huurwoningen zijn gebouwd. Het in witte steen opgetrokken deel van de wijk bestaat uit koophuizen. Dat was althans in de jaren zeventig het geval, toen de wijk ontstond. Anno nu zijn veel - in sommige straten zelfs de meeste - huurhuizen verkocht. De wijkeigenaren wonen in 'Rood'. Het overdragen van de verantwoordelijkheid voor het beheer van de wijk is zorgvuldig voorbereid, vertelt wijkmeester Bas Kranendonk van Maasoevers Spijkenisse. Het onderhoudsniveau is teruggebracht tot nul, zoals dat heet. De bestrating is tiptop en bestaat uit mooie rode vierkante keitjes, waarin her en der in donkergrijze tinten patronen zijn aangebracht. De lantaarnpalen zijn nieuw. Over de wijk verspreid liggen verschillende speelveldjes, van verschillend formaat en ingericht met speeltoestellen voor kinderen van verschillende leeftijden. Het is zo'n zeventiger-jarenwijk met straten die in hofjes zijn aangelegd en met nummers aangegeven. Wie er niet woont, vindt een dergelijke buurt ronduit onoverzichtelijk. Woekerend groen versterkte dat gevoel nog eens. 'De openbare ruimte was inderdaad aan een grote opknapbeurt toe', weet Kranendonk. Dus zijn ook de plantsoenen stevig aangepakt. Er zijn overzichtelijke pleintjes ontstaan, mooie bomen zijn gehandhaafd en daaronder komt het zojuist ingezaaide gras op. Als grapje ligt een reusachtige rode karper van kunststof in een ronde vijver van grind middenin de wijk. Een anonieme rand snippergroen langs de echte vijver is nu bij de woningen die er vlak achter liggen getrokken. Ook een stel zestigplussers kocht zo'n stuk grond bij hun tuin. Daarvan hadden ze toch al veel werk gemaakt, zoals ze graag aan bewonderende voorbijgangers laten zien. 'Het omgekeerde zie je ook', zegt Kranendonk. 'Veel mensen schaffen liever een nieuwe auto aan of maken verre reizen. Steek ook eens wat geld in je tuin, denk ik dan.'

Toekomst | Intussen is 55 procent van de buurtbewoners lid van de Vereniging van Wijkeigenaren. Veel anderen zijn sympathisant. Christine Wernecke is secretaris en heeft een rotsvast vertrouwen in de toekomst van vereniging én wijk. Is ze niet bang dat buurtbewoners voor elke losse stoeptegel op de Vereniging van Wijkeigenaren afstappen? 'Daar zijn we juist voor!', roept ze enthousiast. Er komen spreekuren waar buren met alle opmerkingen en klachten bij het verenigingsbestuur terechtkunnen. Het is de bedoeling dat het bestuur zelf opdracht geeft om werkzaamheden uit te voeren. Allerlei bedrijven die onderhoudsklussen in de buurt kunnen opknappen, krijgen een verzoek om offerte uit te brengen. Christine Wernecke spreekt vaak in de toekomende tijd. 'Veel is nu namelijk nog niet duidelijk, moeten we nog precies uitzoeken. Er is een proefperiode van drie tot vijf jaar afgesproken. De praktijk zal uitwijzen hoe we zaken het beste kunnen aanpakken. Het rayon Oost van de gemeente en Maasoevers hebben de voor deze wijk bestemde budgetten intussen overgedragen. Voorlopig zijn en blijven ze wel betrokken en bereikbaar.'

[Aedes-Magazine 16-17]